Niedokrwistość niejedno ma imię…

Niedokrwistość jest najczęstszą patologią układu krwionośnego. Odpowiedzialna jest za ciągłe uczucie senności, osłabienia oraz zaburzenia koncentracji. Choć mówi się o niej coraz częściej, nadal jest problemem dotykającym prawie 25% kobiet w ciąży, ponad 36% dzieci, 20% osób starszych, 19% kobiet i ok. 10% mężczyzn w Polsce.

 

Niedokrwistość

Niedokrwistość, inaczej anemia, jest stanem, kiedy dochodzi do obniżenia, poniżej określonego poziomu, stężenia hemoglobiny oraz czerwonych krwinek w surowicy krwi. Prowadzi to do obniżenia zdolności erytrocytów do przenoszenia tlenu oraz zaburzeń utlenowania tkanek. Szczególnie narażone na wystąpienie niedokrwistości są dzieci oraz kobiety w wieku rozrodczym, zwłaszcza w ciąży, a także osoby w starszym wieku. (7)

 

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Jest to najczęściej występująca niedokrwistość. Ponieważ żelazo (Fe) jest głównym składnikiem hemoglobiny – czerwonego barwnika krwi przenoszącego tlen, jego niedobór prowadzi do zaburzeń jej wytwarzania.

Przyczyny:
  • Zwiększona utrata żelaza wraz z krwią (np. krwawienia miesięczne, zranienia, nawracające krwawienia z nosa, krwawienia z jelit),
  • Dieta uboga w żelazo,
  • Okres gwałtownego wzrostu organizmu (u dzieci),
  • Zwiększone zapotrzebowanie organizmu na żelazo (np. ciąża, okres laktacji),
  • Owrzodzenia żołądka lub dwunastnicy,
  • Obecność pasożytów.
Objawy:
  • Bladość skóry,
  • Uczucie osłabienia oraz duszność po wysiłku,
  • Częste bóle głowy,
  • Łamliwość włosów i paznokci,
  • Zajady w kącikach ust,
  • Zmiany na błonie śluzowej języka, gardła i przełyku.
Badania, jakie warto zrobić:
  • Morfologia krwi (oznaczenie hemoglobiny, MCV),
  • Oznaczenie poziomu żelaza we krwi,
  • Badanie poziomu Ferrytyny.
Zapotrzebowanie:

Różni się w zależności od wieku, płci, a także stanu fizjologicznego.

Warto podkreślić, że zapotrzebowanie na żelazo można zapewnić nie stosując żadnych suplementów diety, a jedynie stosując zdrową, racjonalnie zbilansowaną dietę.

Przyswajalność:

Żelazo możemy znaleźć w wielu produktach. Ważne jest jego pochodzenie, gdyż dzieli się ono na hemowe – pochodzenia zwierzęcego, a także niehemowe – pochodzenia roślinnego. Różnica jest istotna, ze względu na przyswajalność, gdyż pierwsze przyswaja się o wiele wydajniej (15-20%) w porównaniu do znikomego wchłaniania drugiego (1-10%).

Ponadto, produkty które spożywamy, z tymi bogatymi w żelazo są bardzo znaczące. Obecność dużej ilości błonnika (otręby, płatki owsiane, świeże owoce i warzywa), fitynianów (ziarna i otręby zbóż, kukurydza), czy szczawianów (szpinak, rabarbar, szczaw, kawa czy herbata) znacznie osłabia jego wchłanianie.

Do produktów wzmagających wchłanianie żelaza należy witamina C, a także drób, mięso, ryby, czy też mleko kobiece, ze względu na obecność korzystnych aminokwasów.

Źródła:
  • Otręby pszenne (14,9mg/100g)
  • Kakao 16% proszek (10,7mg/100g)
  • Wątróbka kurczaka (9,5mg/100g)
  • Zarodki pszenne (9mg/100g)
  • Soja, nasiona suche (8,9mg/100g)
  • Fasola, nasiona suche (6,9mg/100g)
  • Soczewica czerwona, nasiona suche (5,8mg/100g)
  • Pietruszka, liście (5mg/100g)
  • Kasza gryczana (2,8mg/100g)
  • Jaja (2,2mg/100g)
  • Cielęcina, udziec (2,4mg/100g)
  • Szpinak (2,8mg/100g)
  • Brokuł (1,1mg/100g)
Leczenie:

Postępowanie jest uzależnione od nasilenia niedokrwistości, jak i stanu ogólnego pacjenta. Zwykle stosuje się preparaty uzupełniające straty żelaza. W ciężkich postaciach podaje się je dożylnie drogą dojelitową lub pozajelitową. W sytuacji, kiedy jest to możliwe wprowadza się dietę obfitującą w ten mikroelement, jednak nie zawsze jest to wystarczające, gdyż stan nadmiernego niedoboru żelaza utrudnia przyswajalność tego pierwiastka z diety.W przypadku ciężkiej niedokrwistości wykonuje się transfuzję krwi, by jak najszybciej uzupełnić niedobory erytrocytów.

 

Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12

Inaczej kobalamina, jest to witamina znajdująca się jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego, nie ma jej w świecie roślinnym. Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 bardzo często występuje u osób będących na diecie bezmięsnej. Bierze udział w tworzeniu krwinek  czerwonych oraz białych, a także jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz przewodu pokarmowego.

Przyczyny:
  • Dieta uboga w witaminę B12 (ścisły wegetarianizm – dieta bezmięsna, unikanie mleka oraz jaj),
  • Upośledzone wchłanianie w przewodzie pokarmowym (zanik czynnika Castle’a w błonie śluzowej żołądka),
  • Choroby jelit przebiegające z zaburzeniami wchłaniania,
  • Przebyte zabiegi medyczne (np. gastrektomia),
  • Niewydolność zewnątrzwydzielnicza trzustki,
  • Zespół Zollingera-Ellisona (nadmierne uwalnianie soku żołądkowego),
  • Zespół „ślepej pętli jelitowej”.
Objawy:
  • Bladość skóry, ze „słomkowym” odcieniem,
  • Osłabienie,
  • Duszność,
  • Piekący, czerwony język (tzw. „język bawoli”),
  • Niepewny chód, objawy niedowładu,
  • Mrowienie dłoni i stóp, uczucie stąpania po filcu.

Warto zaznaczyć, że zapasy ustrojowe witaminy B12 wynoszą ok. 3000µg, zatem wprowadzając dietę wegańską, od razu nie zauważymy jej niedoborów. Zapas starcza na ok. 3 lata, a skutki jej braku zaczniemy odczuwać dopiero po tym okresie czasu.

Badania, jakie warto zrobić:
  • Morfologia krwi (oznaczenie erytrocytów, retikulocytów, krwinek białych i płytek krwi),
  • Stężenie wit. B12 oraz żelaza,
  • Test Schillinga – ocenia wchłanianie witaminy B12,
Zapotrzebowanie:

Jest zależne od wieku, płci oraz stanu fizjologicznego.


Źródła:
  • Wątroba wołowa (110µg/100g)
  • Wątroba cielęca (60µg/100g)
  • Wątroba kurczaka (35µg/100g)
  • Nerki wieprzowe (17µg/100g)
  • Śledź, świeży (13µg/100g)
  • Królik, tuszka (10µg/100g)
  • Makrela, świeża (8µg/100g)
  • Łosoś, świeży (5µg/100g)
  • Żółtko jaja (4,7µg/100g)
  • Mleko spożywcze 3,2% oraz 2% (0,4µg/100g)
Leczenie:

Zwykle zachodzi poprzez dożylne podawanie witaminy B12 codziennie przez pierwsze 1-2 tygodnie. Następnie częstotliwość zmniejsza się i podaje się raz w tygodniu, aż do momentu wyrównania stężeń hemoglobiny. W ostatnich latach coraz częściej stosuje się doustne środki farmaceutyczne. W sytuacji niezbyt nasilonego stanu niedożywienia, niedobory witaminy można uzupełniać zdrową, odpowiednio zbilansowaną dietą. Ważne jest, by osoby będące na diecie wegetariańskiej suplementowały witaminę B12, gdyż jest ona dostępna jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego, głównie w mięsie.

 

Niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego

Kwas foliowy pełni główną rolę w procesie rozwoju komórek ustrojowych oraz jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu krwiotwórczego. Jest także niezwykle istotny w procesie wzrostu i rozmnażania komórek. Ma to duże znaczenie podczas rozwoju dziecka podczas ciąży, dlatego niedokrwistość ta jest niezwykle niebezpieczna dla przyszłych matek i ich dzieci. Może powodować niedorozwój łożyska oraz spontaniczne poronienia lub wady wrodzone noworodków.

Przyczyny:
  • Dieta uboga w kwas foliowy (mało urozmaicona, jednolita; uboga w warzywa zielone oraz mięso, niskie dochody oraz poziom edukacji),
  • Zwiększone zapotrzebowanie (w okresie ciąży i laktacji, przewlekłe infekcje, okres niemowlęcy),
  • Zwiększona utrata tej witaminy (np. hemodializa),
  • Nadużywanie alkoholu,
  • Choroby układu pokarmowego przebiegające z upośledzeniem trawienia lub wchłaniania (np. celiakia),
  • Marskość wątroby,
  • Niektóre leki zaburzające metabolizm kwasu foliowego (np. leki przeciwpadaczkowe, trimetoprym, metotreksat),
  • Źle zbilansowane diety redukujące masę ciała.
Objawy:
  • Bladość skóry,
  • Zaczerwienienie i owrzodzenie języka (tzw. język „bawoli),
  • Stany zapalne błony śluzowej warg,
  • Wczesne i nagłe siwienie włosów,
  • Duszność,
  • Zmęczenie i omdlenia,
  • Nieregularne bicie serca,
  • Bóle głowy,
  • Utrata apetytu i czucia,
  • Trudności w kontrolowaniu mięśni.
Badania, jakie warto zrobić:
  • Morfologia krwi (oznaczenie hemoglobiny, MCV),
  • Oznaczenie poziomu kwasu foliowego we krwi.
Zapotrzebowanie:

Jest, podobnie jak w innych przypadkach zależne od płci, wieku oraz stanu fizjologicznego.

Źródła:
  • Wątroba (świeża – 364µg/100g; gotowana – 240µg/100g)
  • Otręby pszenne (258µg/100g)
  • Szpinak (świeży – 155µg/100g; gotowany – 29-90µg/100g)
  • Brukselka (świeża – 170µg/100g; gotowana – 36µg/100g)
  • Bób (świeży – 130µg/100g; gotowany – 37µg/100g)
  • Kalafior (świeży – 120µg/100g; gotowany – 51µg/100g)
  • Jajka (gotowane – 30µg/100g)
  • Chleb pszenny wieloziarnisty (39µg/100g)
  • Banany (36µg/100g)
  • Sery (16µg/100g)
  • Mleko krowie (12µg/100g)
Leczenie:

Najczęściej stosuje się suplementację preparatami kwasu foliowego do uzyskania poprawy wyników morfologii krwi. Następnie zaleca się dietę bogatą w foliany i umożliwiającą uzupełnienie niedoborów w organizmie.

Suplementację włącza się u kobiet w ciąży, a także u kobiet planujących ciążę, co najmniej 3 miesiące przed zapłodnieniem. Jest to niesłychanie ważne dla rozwoju dziecka w łonie matki, ponieważ zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej dziecka.

 

Podsumowanie

Niedobory większości składników mineralnych i witamin niosą ze sobą poważne skutki zdrowotne. Jednak w przypadku tych wymienionych w powyższym artykule, czyli żelazie, witaminie B12 oraz kwasie foliowy, konsekwencje mogą być jeszcze bardziej niebezpieczne dla naszego organizmu.

Warto pamiętać, że preparaty farmaceutyczne, zwykle charakteryzują się niższą przyswajalnością niż składniki naturalnie występujące w produktach spożywczych. Suplementacja powinna być wprowadzona tylko w stanach tego wymagających, na zalecenie lekarza. Zdrowa i prawidłowo zbilansowana dieta pozwala na zaspokojenie potrzeb organizmu nie tylko na białka, tłuszcze i węglowodany, ale także witaminy i mikroelementy, bez których funkcjonowanie złożonych procesów w naszym ustroju byłoby upośledzone.

 

Bibliografia:

  1. H. Ciborowska: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Łódź, 2012.
  2. J. Gawęcki: Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnistwo Naukowe PWN,Warszawa, 2012.
  3. M. Jarosz: Praktyczny Podręcznik Dietetyki, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa, 2011.
  4. E. Cieślik, A. Kościej, A. Gębusia: Ocena wiedzy i pobrania kwasu foliowego przez kobietyw wieku rozrodczym, ProblHigEpidemiol 2013, 94(3): 594-599.
  5. M. Chełstowska, K. Warzocha: Objawy kliniczne i zmiany laboratoryjne w diagnostyce różnicowej niedokrwistości., ONKOLOGIA W PRAKTYCE KLINICZNEJ 2006, tom 2, nr 3.
  6. E. Cieślik, A. Gębusia: Skutki niedostatecznej podaży kwasu foliowego zeszczególnym uwzględnieniem znaczenia dla kobietw wieku rozrodczym., Hygeia Public Health 2011, 46(4): 431-436.
  7. M. Matysiak: Niedokrwistości – nadal aktualny problem w opiece nad matkąi dzieckiem., Family Medicine&PrimaryCareReview 2014; 16, 2: 185–188.
  8. P. Lipiński, R. R. Starzyński, A. Styś, R. Staroń, A.Gajowiak: NIEDOKRWISTOŚĆ NA TLE NIEDOBORU ŻELAZA W DIECIE., KOSMOS, Problemy Nauk Biologicznych, Tom 63, 2014.
  9. M. Jarosz: NIEDOKRWISTOŚĆ NA TLE NIEDOBORU ŻELAZA W DIECIE., Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2012.
669

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *